ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΓΟΤΘΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

«Οτιδήποτε είναι φτιαγμένο με τέτοιον τρόπο που να φέρνει στο νου την ιδέα του πόνου ή του κινδύνου, ό,τι είναι δηλαδή με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τρομερό ή αναφέρεται σε πράγματα τρομερά ή λειτουργεί όπως και ο τρόμος, είναι πηγή του Ύψους (sublime). Με άλλα λόγια, προκαλεί το πιο ισχυρό συναίσθημα που (με την έννοια του μεγαλειώδους) μπορεί να βιώσει ο ανθρώπινος νους». Μ’ αυτόν τον τρόπο αντιλαμβανόταν ο Έντμουντ Μπερκ, φιλόσοφος του 18ου αιώνα, την έννοια του Ύψους που απασχολούσε ήδη τη φιλοσοφική σκέψη από τον 1ο αιώνα μ.Χ. όταν ο Λογγίνος έγραψε την πραγματεία του «Περί Ύψους».

Ο Λογγίνος αντιλαμβανόταν το Ύψος ως μια έννοια που περιγράφει την υπέρτατη ποιητική χρήση της γλώσσας, κυρίως στο πλαίσιο της τέχνης της ρητορικής. Μόλις το 18ο αιώνα και με την έλευση των πρώτων Ρομαντικών ιδεών, το Ύψος συνδέθηκε με τη Φύση και τις αισθητικές της ιδιότητες. Ο Έντμουντ Μπερκ στην πραγματεία του «Μια φιλοσοφική έρευνα στην καταγωγή των εννοιών του Ύψους και του Ωραίου» (1756), συνδύασε για πρώτη φορά τις δύο αυτές έννοιες, επηρεάζοντας με τον τρόπο σκέψης του αρκετούς καλλιτέχνες. Η αισθητική θεωρία του Μπερκ βασίζεται σε δύο αντίποδες: στο Ωραίο, που συνδέεται με το φως, και στο Ύψος, το οποίο συνδέεται κατά τον Μπερκ με οτιδήποτε είναι ικανό να προκαλέσει τον τρόμο. Και ενώ η παρουσία του ενός συνεπάγεται την άμεση απουσία του άλλου, και τα δύο μπορούν να προκαλέσουν την απόλαυση, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της αισθητικής φιλοσοφίας.

Η φιλοσοφική σκέψη του Μπερκ υπήρξε πολύ σημαντική για το κίνημα του αγγλικού Ρομαντισμού, ενώ μεγάλη υπήρξε και η συμβολή της στη διαμόρφωση των πρότερων δειγμάτων του γοτθικού μυθιστορήματος. Μία από τις πρώτες συγγραφείς του γοτθικού Ρομαντισμού, η οποία ενσωμάτωσε στο έργο της τη θεωρία του Μπερκ, ήταν η Αγγλίδα Ανν Ράντκλιφ. Οι περιγραφές του φυσικού τοπίου στα μυθιστορήματά της χαρακτηρίζονται από την έντονη απουσία του φωτός και τη σκοτεινή ατμόσφαιρα, ενώ η πλοκή των ιστοριών της χαρακτηρίζεται από στοιχεία δράσης με έντονο σασπένς. Όλα αυτά είναι ικανά, σύμφωνα με τον Μπερκ, να προκαλέσουν την απόλαυση μέσα από την πρόκληση του τρόμου.

Η ίδια η Ράντκλιφ αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες μορφές της γοτθικής λογοτεχνίας. Παρόλο που εξέδωσε μόλις έξι μυθιστορήματα, υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλής στην εποχή της και αποτέλεσε έμπνευση για πολλούς μεταγενέστερους συγγραφείς, Βρετανούς αλλά και Γάλλους, όπως ο Λόρδος Μπάιρον, η Μαίρη Σέλλεϋ, ο Βίκτωρ Ουγκώ, ο Τσαρλς Μπωντλαίρ και ο Ονόρε ντε Μπαλζάκ. Μυστήριο, ωστόσο, καλύπτει την πρόωρη απόσυρσή της από τη συγγραφή σε ηλικία μόλις 32 ετών και ενώ βρισκόταν στο απόγειο της δόξας της. Η φήμη που τη θέλει να υπέστη ισχυρό νευρικό κλονισμό και να τρελάθηκε, δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ, με αποτέλεσμα ακόμα και σήμερα η προώρη απομάκρυνσή της από τη συγγραφή να παραμένει μυστήριο. Κάποια από τα πιο αντιπροσωπευτικά έργα της είναι «Τα μυστήρια του Ουδόλφου», «Ο Ιταλός», «Τα κάστρα του Άθλιν και του Ντάνμπεϊν» και «Το μυστικό των Μαντσίνι», τα οποία κυκλοφορούν μεταφρασμένα και στα ελληνικά.

Το συγκεκριμένο άρθρο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στη στήλη F... for Fantasy του εβδομαδιαίου ένθετου του Ελεύθερου Τύπου, Φαινόμενα, στο τεύχος αρ. 32.

Leave A Comment