nosferatu

ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΕΞΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ

Γερμανία, λίγο μετά το τέλος του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Η Γερμανία ηττημένη του πολέμου πασχίζει να ανασυντάξει τις δυνάμεις της, την ίδια στιγμή που ο μέσος Γερμανός προσπαθεί να οριοθετήσει εκ νέου τη ζωή του και να επανακτήσει τις αξίες που διαστρεβλώθηκαν μέσα στη λαίλαπα του πολέμου. Η λύση για μια ακόμα φορά είναι ΚΑΙ η τέχνη. 

Αυτή τη φορά ο Γερμανός καλλιτέχνης σπάει τα δεσμά του ρεαλισμού και χάνεται μέσα στη ‘μαγεία’ του παράξενου και του απόκοσμου δημιουργώντας το κίνημα του εξπρεσιονισμού. Ο άνθρωπος κάνει ένα ταξίδι στον εσώτερο κόσμο του, στον κόσμο του ονείρου και των σκιών και αυτό που βρίσκει εκεί είναι πέρα από τον κόσμο των πέντε αισθήσεων. Τα κτίρια, οι άνθρωποι και οι μορφές χάνουν τη γνωστή γεωμετρία τους, παραμορφώνονται και μετατρέπονται σε αρχετυπικές φιγούρες, απόδειξη ότι η ουσία της ζωής κρύβεται πέρα από αυτό που βλέπουν τα μάτια μας. Οι ηθοποιοί μετατρέπονται σε μεγαλοπρεπείς μαριονέτες ενώ οι αντιθέσεις φωτός και σκιάς αλλά και η έλλειψη ήχου μιας και μιλάμε για βωβό κινηματογράφο ενισχύουν την ατμόσφαιρα μυστηρίου. Οι Γερμανοί καλλιτέχνες, λοιπόν, επιλέγουν τη δύναμη του συμβολισμού και εγκαταλείπουν τη φρίκη του ρεαλισμού και του νατουραλισμού.

Μέσα σε αυτό το νέο ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο ξεπήδησαν οι πρώτες ταινίες του γερμανικού εξπρεσιονισμού, ταινίες ασπρόμαυρες, επιβλητικές, απόκοσμες. Την αρχή έκαναν το αριστούργημα του Robert Wiene, “The Cabinet of Dr. Caligari” (1920) και το “Golem” (1920) του Paul Wegener για να ακολουθήσουν οι αξεπέραστες ταινίες του F.W. Murnau, “Nosferatu, A Symphony of Horrors” (1922), “The Last Laugh” (1924) και “Faust” (1926) αλλά και το στοιχειωτικό “Metropolis” (1927) του Fritz Lang.

σκηνή από την ταινία “The Cabinet of Dr. Caligari”

Πέρα όμως από τις εξαιρετικές ταινίες που μας χάρισε το εν λόγω κίνημα θα πρέπει να το μνημονεύουμε και για την επιρροή που άσκησε στους μετέπειτα σκηνοθέτες. Χάρη στη φαντασία και τη δημιουργικότητα αυτών των ανθρώπων εκατομμύρια άνθρωποι σήμερα απολαμβάνουν τις ταινίες τρόμου, μυστηρίου και φαντασίας. Επίσης, δεν θα πρέπει να παραλείψουμε την επιρροή που άσκησε ο εξπρεσιονισμός στις μετέπειτα αστυνομικές ταινίες ‘φιλμ νουάρ’.

σκηνή από την ταινία “Metropolis”

Οι σκηνοθέτες που αγάπησαν τον εξπρεσιονισμό και τον χρησιμοποίησαν στις ταινίες τους είναι ουκ ολίγοι. Αξίζει όμως να αναφερθούμε σε κάποια αντιπροσωπευτικά δείγματα για να κατανοήσουμε πλήρως τη σημασία του. Πέρα από τον Γερμανό Werner Herzog που επιχείρησε άκρως επιτυχημένα το 1979 να αποτίσει φόρο τιμής στο εξπρεσιονιστικό αριστούργημα “Nosferatu” του Murnau δημιουργώντας τη δική του εκδοχή, το “Nosferatu the Vampyre” στο οποίο τον πρωταγωνιστικό ρόλο απέδωσε εξαιρετικά ο Γερμανός ηθοποιός Klaus Kinski, o σκηνοθέτης που φαίνεται να λάτρεψε τον εξπρεσσιονισμό και προσπαθεί σε κάθε ευκαιρία να αποδώσει φόρο τιμής σε αυτόν είναι ο μάστερ του γοτθικού κινηματογράφου, Tim Burton. Ποιος δεν θυμάται την επιβλητικότητα της Gotham City στη ταινία του 1992, “Batman Returns” που μοιάζει να ξεπροβάλει μέσα από τη φαντασία του Fritz Lang αλλά και τις έντονες εξπρεσιονιστικές, γεμάτες κοντράστ, έγχρωμες εικόνες που βλέπουμε στην ταινία, “Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street” (2007); Ακόμα και ο “Ψαλιδοχέρης” φαίνεται να είναι σύμφωνα με δηλώσεις του ίδιου του σκηνοθέτη μια έμμεση αναφορά στο “The Cabinet of Dr. Caligari”. Να σας θυμίσω επίσης και την αισθητική των ταινιών “Sin City” αλλά και τους “300” που βασίζονται ακριβώς στην τεχνική της έντονης αντίθεσης φωτός και σκιάς, την οποία εισήγαγε το ρεύμα του εξπρεσιονισμού.

σκηνή από την ταινία “Faust”

Σήμερα χάρη στην τεχνολογία έχουμε τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε διαδικτυακά αυτές τις αριστουργηματικές ταινίες και να βυθιστούμε για λίγη ώρα στον μαγικό συμβολισμό τους. Στους συνδέσμους που ακολουθούν μπορείτε να δείτε κάποιες από αυτές μέσα από την υπηρεσία Video της Google:

Der Golem (1920)
The Cabinet of Dr. Caligari (1920)
Nosferatu, A Symphony of Horrors (1922)
The Last Laugh (1924)
Faust (1926)

ΚΑΛΗ ΣΙΝΕΘΕΑΣΗ!

To συγκεκριμένο κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στο blog μου, Savage Garden, που διατηρούσα στον blogger την περίοδο 2008-2010.

Leave A Comment